Những điều cần chú ý khi xử trí tổn thương mắt

Cảm giác bỏng hoặc đau nhức được tạo nên do tra thuốc hoặc đặt kính tiếp xúc, đôi khi xơ hóa hoặc sẹo hóa kết giác mạc có thể xuất hiện.

Dùng thuốc tê tại chỗ

Tự tra thuốc, không có sự kiểm tra của thầy thuốc nguy hiểm vì bệnh nhân có thể gây tổn thương thêm cho mắt đã được gây tê mà không biết. Thuốc cũng có thể ảnh hưởng đến qúa trình khỏi bệnh mắt.

Làm giãn đồng tử

Rất nhiều khi gây giãn đồng tử sẽ tạo cơn glocom cấp nếu bệnh nhân có tiền phòng hẹp. Do đó làm giãn đồng tử phải thật thận trọng nếu tiền phòng rõ ràng bị thu hẹp (qua kiểm tra bằng ánh sáng chéo tiền phòng).

Nên dùng một loại thuốc có tác dụng ngắn như tropicamid và dặn bệnh nhân trở lại ngay nếu thấy khó chịu và mắt đỏ.

Góc khép thường xuất hiện nhiều hơn nếu dùng pilocarpin để chống lại đồng tử giữa rộng hơn so với để đồng tử tự co.

Điều trị corticosteroid tại chỗ

Dùng corticosteroid liên tục sẽ gây nguy cơ bị herpes simplex(chân rết), nhiễm nấm, glocom góc mở và đục thể thủy tinh. Hơn nữa, thủng giác mạc có thể xuất hiện khi corticosteroid được dùng trong viêm giác mạc do herpes simplex.

Thuốc tra mắt bị nhiễm khuẩn

Thuốc nước tra mắt cũng phải được pha chế với mức độ an toàn như dung dịch tiêm tĩnh mạch, nhưng mỗi khi chai hoặc lọ thuốc đã mở bao giờ cũng có nguy cơ bị nhiễm khuẩn, đặc biệt với dung dịch tetracain, propacain, flucorescein và bất cứ chế phẩm nào tự pha. Thuốc nguy hiểm nhất là thuốc nhuộm huỳnh quang, vì dung dịch này hay bị nhiễm khuẩn mủ xanh, một tác nhân có thể nhanh chóng gây mù mắt. Giấy thấm thuốc nhuộm huỳnh quang ngày nay được ưa dùng hơn thuốc tra. Dù là chai nhựa hay thủy tinh, dung dịch nước không được dùng kéo dài sau khi chai thuốc đã mở thời hạn 4 tuần lễ được coi là thời hạn tối đa trước khi bỏ thuốc thuốc pha chế để tự bảo quản cần được giữ trong tủ lạnh và bỏ không dùng sau 1 tuần. Bất cứ một dung dịch nào dĩ nhiên cần phải được kiểm tra phát hiện các dấu hiệu nhiễm khuẩn trước khi dùng.

Khi mắt đã bị tổn thương do tai nạn hoặc do phẫu thuật, rất cần dùng các dung dịch thuốc ở các chai mới mở hoặc dùng các thuốc cho một lần sử dụng.

Phản ứng độc và qúa mẫn với điều trị tại chỗ

Bệnh nhân được điều trị tại chỗ lâu dài có thể phát triển phản ứng độc hoặc qúa mẫn với thuốc điều trị hay thuốc bảo quản, đặc biệt khi nước mắt tiết ra qúa mức. Thuốc bảo quản đối với kính tiếp xúc (để rửa kính) cũng có thể gây các vấn đề tương tự.

Cảm giác bỏng hoặc đau nhức được tạo nên do tra thuốc hoặc đặt kính tiếp xúc, đôi khi xơ hóa hoặc sẹo hóa kết giác mạc có thể xuất hiện.

Một kháng sinh tra vào mắt có thể làm cho bệnh nhân bị mẫn cảm với kháng sinh đó và gây tình trạng qúa mẫn với thuốc đó khi dùng toàn thân sau này.

Bảng. Hiệu qủa trái ngược trên mắt của thuốc toàn thân

Thuốc	Khả năng gây phản ứng phụ
Thuốc hô hấp
Oxy	Tổn thương võng mạc của trẻ đẻ non Rối loạn nhìn màu, manh
Thuốc tim mạch
Digitalin	Viêm thị thần kinh (hiếm)
Quinidin	Nhìn thấy màu xanh, màu vàng; cận thị
Thiazid (Diuril v.v.)	Hạ nhãn áp, cận thị nhất thời
Ức chế anhydrase carbonic	Kết tủa trên giác mạc
Amiodaron	Sợ ánh sáng
Oxprendol	Kích thích mắt
Thuốc tiêu hóa
Thuốc chống tiết cholin	Nguy cơ glocom góc đóng do giãn đồng tử Mờ mắt do liệt nhãn cầu (đôi khi)
Thuốc thần kinh trung ương
Barbiturat	Liệt vận nhãn với song thi, mù vỏ não
Hydrat chloral	Song thị - Sụp mi - Co đồng tử
Phenothiazin	Chất lắng đọng, sắc tố trên kết giác mạc - Thể thủy tinh và võng mạc
Amphetamin	Cơn xoay mắt Khe mắt mỡ to - Đồng tử tán rộng - Liệt cơ thể mi - Liệt điều tiết
Ức chế monoamin oxydase	Rung giật nhãn cầu - Liệt vận nhãn. Teo gai
Tác nhân tricyclic	Tán đồng tử (nguy cơ glocom góc đóng), liệt nhãn cầu
Phenytoin	Rung giật nhãn cầu - Song thị - Sụp mi - Nhìn mờ nhẹ (hiếm)
Neostigmin	Rung giật nhãn cầu co đồng tử
Morphin	Co đồng tử
Haloperidon	Đục vỏ thế thủy tinh
Lithium carbonat	Lồi mắt - Cơn xoáy nhãn cầu
Diazepam	Rung giật nhãn cầu
Hormon
Hormon sinh dục nữ	Đục thể thủy tinh vỏ sau, hay sau vỏ, mất miễn dịch tại chỗ gây dễ nhiễm virus (herpes simplex), nhiễm vi khuẩn, nhiễm nấm, glocom do steroid)
Corticosteroid	Tắc động mạch trung tâm võng mạc, tắc tĩnh mạch trung tâm võng mạc, phù gai thị, liệt vận nhẵn, song thị, rung giật nhãn cầu, tổn thương thị thần kinh, viêm mạch mạn võng mạc, điểm mù, đau nừa đầu, tán đồng tử, liệt nhãn cầu, phù hoàng điểm
Kháng sinh
Chloramphenicol	Viêm thị thần kinh, teo gai
Streptomycin	Viêm thị thần kinh
Tetracyclin	Giả u não, cận thị nhất thời
Thuốc chống sốt rét
Chloroquin v.v	Tổn thương hoàng diểm, điểm mù trung tâm, thoái hóa sắc tố võng mạc, tổn thương giác mạc do chloroquin, liệt vận nhãn, sụp mi. Thay đổi diện võng mạc
Thuốc chống amip
Lodochcorhydroxyquin	Teo gai
Tác nhân hóa học
Sulfonamid	Hội chứng Stevens - Johnson
Ethambutol	Viêm thi thần kinh và teo gai
lsoniazid	Viêm thi thần kinh và teo gai
Kim loại nặng
Muối vàng	Lắng dọng trên kết giác mạc
Chế phẩm có chì	Teo gai - Phù gai - Liệt vận nhãn
Chất chalat hóa
Penicillamin	Pemphicoid nhãn cầu - Viêm thị thần kinh nhược cơ
Thuốc uống họ đường huyết
Chrorpropamid	Thay đổi khúc xạ nhất thời, song thị, hội chứng Stevens - Johnson
Vitamin
Vitamin A	Phù gai - Thoát huyết võng mạc - Rụng lông mày lông mi, rung giật, nhãn cầu, nhìn mờ, song thị
Vitamin C	Viêm giác mạc dải băng
Thuốc chống thấp khớp
Salicylat	Rung giật nhãn cầu, thoát huyết võng mạc
Indomethacin	Mù vỏ não (hiếm)
Phenylbutazon	Đám lắng dọng trên giác mạc thoát huyết võng mạc

Ảnh hưởng toàn thân của thuốc tra mắt

Sự thẩm thấu vào cơ thể của thuốc tại chỗ (qua mạch máu kết mạc và hệ thống dẫn lệ) cần được lưu ý khi có một phản chỉ định toàn thân để dùng thuốc. Dung dịch mắt của những chất ức chế bêta như timolol, levobunolol và metipranolol có thể làm nặng thêm các tổn thương cơ tim và hen. Mỡ atropin chỉ định cho trẻ em tốt hơn là dạng nước vìdung dịch atropin  1% tra mắt có thể gây độc. Thuốc tra phenylephrin có thể gây cơn tăng huyết áp và đau thắt ngực. Cũng cần lưu ý đến tác dụng chống đối giữa thuốc toàn thân và tại chỗ. Chỉ cần 1 hay 2 giọt một thời gian và trong vài ba phút bịt ống lệ quản hoặc nhắm mi mắt sẽ gây nên tác dụng tối đa và giảm ảnh hưởng đối với toàn thân của thuốc tại chỗ.